|
|
|
INTERNETCURSUS LITERATUUR ONDERZOEK
Indeling
1. Doel van literatuuronderzoek en methode van datacollectie
2. Richtlijnen voor systematisch literatuuronderzoek
4. Richtlijnen voor gebruik van Medline op Internet (Pubmed)
5. Opvraag, opslag, indexering en citatie van literatuur
6. Zoeken via Pubmed: een orienterende opdracht
Algemeen
Deze cursus is bedoeld als praktische richtlijn voor het uitvoeren van literatuuronderzoek met de nadruk op systematisch literatuuronderzoek. Omdat zowel artsen als patienten in toenemende mate beschikken over een Internet-aansluiting en medisch wetenschappelijke informatie voor het oprapen ligt, is gekozen voor gegevensverzameling via dit moderne medium. Het spreekt vanzelf dat Internet niet alleen van belang is voor een snelle, goedkope en uitgebreide literatuursearch, maar ook in toekomstig dataverkeer tussen patient, huisarts en specialist een belangrijke rol zal gaan spelen. Gezien de uitgebreide en snel groeiende mogelijkheden is de inhoud verre van compleet. Graag ontvangen wij commentaar om het materiaal te verbeteren. Mogelijk zult u deze handout ook op internet kunnen vinden via SPICA Website.
Eelko Hak, epidemioloog, Vakgroep HAG Utrecht, UMC Utrecht Tel: (030) 2538214Email: E.Hak@med.uu.nl
Trudy van der Weijden, huisarts, Vakgroep HAG Maastricht, UM Tel: (043) 3882321Email:Trudy.vanderWeijden@hag.unimaas.nl
1. Doel van literatuuronderzoek en methode van datacollectie
Algemeen: niet alle hieronder genoemde informatie is via het internet te verkrijgen.
Informatie over een specifiek onderwerp
Doorkijken specifieke vakbladen (H&W, NTvG, Br J Gen Pract, BMJ);
Routinematig screenen van Internet sites van vakbladen;
Uitdraai van Online Contents door medische bibliotheek laten opsturen of abonnement op een e-mail alerting service van een vakblad;
Bekijken van Current Contents (recente literatuuroverzichten).
Informatie over beschikbare richtlijnen voor geneeskundig handelen
Publicatie NHG richtlijnen (huisarts-gericht);
Publicatie multidiscipliniare richtlijnen (CBO);
Publicatie internationale richtlijnen (POEMS, bevat USA richtlijnen);
Publicatie VS-richtlijnen (National Guideline Clearinghouse, US).
Informatie over morbiditeits- en mortaliteitscijfers
Publicaties Continue Morbiditeits Registratie, KUN Nijmegen;
Publicaties Transitieproject, UvA Amsterdam;
Publicaties huisartsennetwerken (JFM Metsemaker. Huisartsgeneeskundige registraties in Nederland.Maastricht, 1999);
Publicaties NIVEL (Nationale Studie);
CBS Statline.
Informatie ten behoeve van origineel onderzoek (breed)
Congresmateriaal;
Overzichtsartikelen of reviews;
Originele publicaties (Medline, Embase, OVID, Geinformeerde HA);
Sleutelfiguren.
Informatie voor systematisch literatuuronderzoek (smal)
Cochrane collaboration (Cochrane Library);
Search in literatuurbestanden (Medline, Embase, OVID);
Handsearch specifieke vakbladen/review journals;
Sneeuwbalmethode: referentie’s verifieren;
Sleutelfiguren;
Congresmateriaal.
2. Richtlijnen voor systematisch literatuuronderzoek
Het 6-stappenplan
1. Formuleer een eenduidige vraagstelling en specificeer: uitkomst (follow-up), expositie, confounders, effect modificatoren (Aim);
2. Geef een expliciete methode van literatuuronderzoek aan. Bij Medline: geef zoekstrategie en datum van zoeken aan (Setting);
3. Geef criteria voor in- en exclusie van onderzoeken (Subjects);
4. Geef de kwaliteitsbepaling van de onderzoeken aan (Measurement);
5. Geef methode van data-extractie uit onderzoeken (Data collection);
6. Geef de methode van analyseren (Data analysis).
Meer informatie:
Cochrane
Grobbee DE. Meta-analyse: onderzoeken onderzocht. Geneesmiddelen bulletin
1995;29(2)
Greenland S. Chapter 32. Meta-analysis. In: Rothman KJ, Greenland S (eds). Modern Epidemiology, second edition. Philadelphia: Lippincott-Raven Publishers, 1998
Scholten RJ, Assendelft WJ, Kostense PJ, Bouter LM. De praktijk van systematische overzichten. V. Heterogenititeit tussen onderzoeken en subgroep analyse. Ned Tijdschr Geneeskd 1999;143:843-8
Blettner M, Sauerbrei W, Schlehofer B, et al. Traditional reviews, meta-analyses and pooled analyses in epidemiology. Int J Epidemiol 1999;28:1-9
Hak E, Essen GA van, Grobbee DE, et al. Hoe doelmatig is pneumokokkenvaccinatie in de huisartspraktijk? Een systematisch literatuuronderzoek. Huisarts Wet 1998;41:470-5
3. Medische Internet sites
Informatie over een specifiek onderwerp
Huisarts-gericht
- Br J Gen Pract
- AFMed
- Fam Med
- Fam Pract online
- Can Fam Med Physician
- Landauer Huisartsenpraktijk (o.a. vergelijking van medline zoekmachines, internetcursus voor huisartsen en specialisten)
Specialist-gericht (een kleine selectie gratis machines)
- Interne Geneeskunde
- Cardiologie1 en - Cardiologie2
- Chirurgie
- Gastrologie1 en - Gastrologie2
- Oncologie
- Psychiatrie
- Pulmonologie
* Meer sites, zie: Mediselect. Arts en Internet, deel 2. 1999, ISBN: 90-74764-17-7 *
Algemeen
- NTvG
- BMJ
- JAMA
- N Engl J Med
- THE LANCET
- KNMG
- VWS
- Cliniweb
Informatie over beschikbare richtlijnen voor geneeskundig handelen
- NHG richtlijnen
- CBO richtlijnen
- Smartsearch
- POEMS J Fam Pract
Informatie over morbiditeits- en mortaliteitscijfers
- LINH
- CBS Statline
- RNH
Informatie ten behoeve van origineel onderzoek
- Medische Bibliotheek UMC Utrecht
- Medische Bibliotheek UM
- Smart search
- Medline zoekmachines algemeen
- Medline Pubmed
- Medline Biomednet
- Medline Grateful Med
- Paperchase
- OVID experimenteel
Informatie voor Systematisch literatuuronderzoek of meta-analyse
- Cochrane collaboration
- Centre for reviews and dissemination
- Evidence-based medicine
4. Richtlijnen voor gebruik van Medline op Internet (bv. Pubmed)
A. Algemene regels voor Internet
Web Sites hebben een URL (=homepage, adres of directory);
Type URL’s foutloos in;
URL’s bevatten nooit spaties, ruimte opvullen met ‘_’;
Sla op met bookmarks: klik op ‘add bookmark’;
Gebruik Back- en Forward-knop om in of tussen directories te verplaatsen;
Gebruik algemene search engines om sites te vinden:
Altavista en Ilse en medische engine
Optimaliseer zoekacties met:
‘+’ (include) of ‘-‘ (exclude), bv. vaccine+influenza vaccination;
booleans ‘AND’ ‘OR’ ‘NOT’, bv. vaccine AND influenza;
B. Structuur Medline algemeen
Gestructureerde database met informatie over medische publicaties uit meeste tijdschriften (1966-heden), bevat geen ‘full-text’;
Informatie is gerangschikt binnen velden, zoals Titel, Auteur, Adres, Abstract, MeSH, Publicatiejaar, Publicatie type, etc.;
Twee zoekstrategieen: Basic (Find) of Advanced (Thesaurus);
Basic: de zoekterm wordt gematcht met een term die in alle velden van de database voor kan komen, bv. ‘influenza’: de selectie kan bestaan uit artikelen met auteur ‘influenza’ of met adres ‘influenza’ of met titel ‘influenza’;
Advanced: zoektermen worden gezocht in geselecteerde velden.
C. Advanced Search in Medline (Pubmed)
Ga naar het Pubmed scherm rechts of klik opPubmed
Ga naar de ‘Advanced search’ mode in linker scherm;
Selecteer het veld (search field) waarin je wilt zoeken met behulp van het rolscherm;
Maak gebruik van de MeSH-browser. Medical Subject Headings (MeSH) zijn gerangschikt in hierarchische structuur van breed naar smal: de ‘Thesaurus’. MeSH-termen worden ge-explodeerd. Gebruik MeSH browser voor het ontdekken van de juiste MeSH woorden en detaillering van zoekgebieden;
Gebruik eerst de basic mode om MeSH-termen te zoeken en zoek daarna via display ‘Medline report’ de juiste MeSH termen;
Combineer MeSH termen met booleans (‘AND’ en ‘OR’);
Pas verfijningen toe met beschikbare velden om de selectie te verkleinen, hiervoor zijn zeer verschillende mogelijkheden:
. Soort artikel (PTYP): ‘journal article’, ‘review’, ‘controlled clinical trial’
. Jaargangen (PDAT): ‘1990:1999’
. Taal (LA): ‘English OR Dutch’;
Sla je zoekstrategie via basic mode of Boolean search (zie ‘Details’ en ‘search’) op via Bookmarks ‘Add bookmark’;
Sla de geselecteerde artikelen in text-formaat op op diskette voor bewerking in een tekstverwerker of download rechtstreeks naar een geautomatiseerd referentiesysteem zoals Reference Manager.
Referentie
Zaat J. Worstelend met de literatuur. Zoeken in Medline via Internet; een vergelijking van vijf zoekmachines. Huisarts Wet 1999;42:11-6
Van Duin N, Dyserink H. Literatuuronderzoek via een computersearch. Doel-treffend-heid en doelmatigheid van een search naar sinusitis. Huisarts Wet 1999;33:9-13
D. Tips voor de uitvoer van een zoekstrategie
Raadpleeg een documentalist (MUB) voor de beste zoekstrategie om een volledig overzicht van de literatuur te krijgen;
Formuleer duidelijke in- en exclusiecriteria voor de studies;
Stem de zoekstrategie af op hoge doeltreffendheid (sensitiviteit) of hoge doelmatigheid (specificiteit);
Er zijn enkele nadelen bij het gebruik van MeSH-woorden:
. Niet ieder artikel krijgt het juiste MeSH-woord;
. Naarmate de detaillering van MeSH-woorden wordt vergroot door subheadings te gebruiken, wordt sensitiviteit verlaagd;
. Gebruik ook het zoeken op free-text als er geen juiste MeSH-term aanwezig is of als het gaat om een niet duidelijk omschreven medische term (bv. Stress);
Ook het toekennen van juiste publicatietypen is niet altijd correct. Ondervang dit met het gebruik van free-text;
Het gebruik van clinical queries verhoogd de doelmatigheid (je zit niet voor niets honderden artikelen door te kijken) maar verlaagd de sensitiviteit bedroevend afhankelijk van het onderwerp;
Combineer verschillende zoekstrategieen als je completer wilt zijn.
Voorbeelden
Ik ben op zoek naar zoveel mogelijk originele publicaties over experimenten met het pneumokokkenvaccin die de laatste 5 jaar zijn uitgevoerd en beschreven zijn in een taal die ik snap (Nederlands en Engels dus).
Een eenvoudige (doelmatige) zoekstrategie
pneumococcal infections[MESH] AND vaccine[MESH] AND (1995[PDAT]: 1999[PDAT]) AND (review[PTYP] OR clinical trial[PTYP] OR controlled clinical trial[PTYP]) AND (english[LA] OR dutch[LA])
60 artikelen 27/9/99
Een uitgebreide (doeltreffende) zoekstrategie
(pneumococcal vaccin*[WORD] OR ((pneumococcal infections[MESH] OR pneumonia[MESH]) AND (vaccine[MESH] OR immunization[MESH]))) AND (1995[PDAT]: 1999[PDAT]) AND (review[PTYP] OR review[WORD] OR clinical trial[PTYP] OR trial[WORD] OR controlled clinical trial[PTYP] OR experiment[WORD]) AND (english[LA] OR dutch[LA])
160 artikelen op 27/9/99
5. Opvraag, opslag, indexering en citatie van literatuur
In Medline worden geen ‘full-text’ bestanden gegeven i.t.t. bijvoorbeeld het beperktere OVID zoeksysteem. Het opvragen van de originelen kan op de volgende manieren:
Rechtstreeks vanuit de internet Medline site (extra verzendkosten);
Via de medische bibliotheek van de universiteit (geringe kosten);
Via de sites van de betreffende journals (soms ook full-text).
Wanneer een groot literatuurbestand wordt opgebouwd, loont het de moeite na te denken over een gestructureerde opslag van artikelen. Een voorbeeld: Reference manager (8.5 for Windows)
In Reference Manager is het mogelijk verschillende databases op te bouwen met artikelen (inhoud conform Medline) die over hetzelfde onderwerp gaan en vervangt de handgeschreven databank;
Literatuurreferenties kunnen gedownload worden en handmatig ingevoerd in Reference Manager of online direct in Reference Manager geďmporteerd worden via de Tool Risweb van Biomednet;
Via een abonnement is het zelfs mogelijk nieuwe referenties over bepaalde onderwerpen automatisch voor je te laten opslaan (online);
Teksten en sleutelwoorden (index) kunnen worden toegevoegd;
Een indicator kan aangeven of het origineel in bezit is. Met unieke nummers kan dit origineel gekoppeld worden aan het systeem;
Evenals in Medline, kun je op verschillende manieren in je eigen database zoeken;
Er kan een automatische bibliografie worden aangemaakt;
Reference manager kan samen met een tekstverwerker (Word for Windows) worden gebruikt om een referentielijst te maken.
Citatie
Gebruik de Vancouver stijl (BMJ 1995;310:50-53)
Citatie van Internet bronnen is ook mogelijk:
Voorbeeld
McKenzie BC Medicine and the internet [Online]. 1995 Oct 13. Oxford: OUP
6. Zoeken via Pubmed: een orienterende opdracht
Algemeen: Hoewel er een nieuwe versie van Pubmed bestaat is om didactische redenen nog gekozen voor de oude Pubmed.
Inleiding
Je hebt in de wandelgangen gehoord dat het geconjugeerde pneumokokkenvaccin mogelijk opgenomen zal worden in het Rijksvaccinatieprogramma. Het zou beschermen tegen meningitis tengevolge van S. pneumoniae. Omdat je in jouw praktijk de laatste jaren een toenemende antibiotica-resistentie waarnam bij jonge kinderen met herhaalde luchtweginfecties, besluit je na te gaan of het vaccin bij deze kinderen luchtweginfecties en met name complicaties als acute otitis media zou kunnen voorkomen.
Opdracht 1. Vraagstelling
Formuleer een eenduidige vraagstelling voor je literatuuronderzoek.
Opdracht 2. Operationalisatie expositie, uitkomst, domein
Specificeer naar aanleiding van de vraagstelling:
1. Expositie (interventie):
2. Uitkomstmaat (ziekte):
3. Studiepopulatie:
Opdracht 3. Zoeken op woorden in Medline
- Ga naar Pubmed of klik op PubmedOp de homepage staan links de zoekmogelijkheden, rechts de in te vullen schermen;
- Zoek artikelen met het expositiewoord conjugated pneumococcal vaccin* (type letterlijk in in zoekschermpje bij search MEDLINE).
Resultaat: _____ artikelen (Laat Medline op dit punt staan)
Opdracht 4. Zoeken van MeSH-termen
- Selecteer 5 artikelen door aanklikken van de linker-hokjes;
- Zet het rolmenu van ‘Display’ op ‘MEDLINE report’;
- Klik op ‘Display’;
- Zoek bij het veld ‘MH’ de Mesh-termen die van belang zouden kunnen zijn voor het vinden van artikelen over de expositie.
Geef er 4:
Opdracht 5. Zoeken op combinatie van MeSH-termen
- Ga in het nieuwe scherm rechts naar Pubmed of klik op Pubmed. Ga naar de MeSH browser (links);
- Typ letterlijk in: vaccines, conjugate en kijk in de hierarchische boomstructuur of je de MeSH-term ‘conjugated pneumococcal vaccine’ kunt vinden;
- Ga terug (Back-knop) en start ‘Advanced search mode’ (klik);
- Klik het rolmenu bij ‘search field’ aan. Bekijk de mogelijkheden en selecteer het veld ‘MeSH Term’;
- Vul letterlijk in: Bacterial vaccines OR Vaccines, conjugate en klik op search;
- Voeg daarna toe aan de search de combinatie van MeSH-termen: Pneumococcal infections OR Streptococcus pneumoniae;
- Klik op search;
Resultaat: _______ artikelen (Laat Medline op dit punt staan).<
Opdracht 6. Verhogen efficientie door combinatie van MeSH-termen
- Geef 4 MeSH-woorden voor de uitkomstmaat (ziekte):
- En de 2 voor de studiepopulatie:
Opdracht 7. Combinatie van MeSH-termen
- Voeg de volgende combinatie van MeSH-termen toe aan de zoekopdracht van Opdracht 5: respiratory tract infection OR acute otitis media;
- Voeg daarna de MeSH-term child toe.
Resultaat: _________ artikelen (Laat Medline op dit punt staan)
Opdracht 8. Verfijning van soort publicatie Gezien je belangstelling voor de effectiviteit van het vaccin, kies je er voor om alleen die publicaties te bekijken die een experimentele situatie weergeven. Welke publicatietypen kun je selecteren?
Hint: Klik op retrieve documents, selecteer 15 artikelen, ga naar Display ‘Medline Report’ en kijk bij PT, geef er 4:
Opdracht 9. Verfijning uitvoeren
- Voeg aan de Opdracht 8 de volgende verfijning op publicatie-type toe: review OR controlled clinical trial.
Hint: Ga terug met Back-knop tot aan scherm van Opdracht 8.
Resultaat: __________ artikelen
Opdracht 10. Verfijning van taal
Je hebt haast en je wilt alleen de leesbare artikelen. Je kiest ervoor om een selectie te maken van Nederlandstalige en Engelstalige publicaties.
Resultaat: __________ artikelen
Opdracht 11. Opslaan van zoekstrategie
Je vindt dat je je zoekstrategie niet verder moet verfijnen en je wilt de strategie opslaan, zodat je over een maand opnieuw kunt kijken of er nieuwe artikelen zijn bijgekomen. Het wegschrijven van de zoekstrategie kan alleen als deze is verricht in de ‘Basic mode’ of in de ‘Boolean search mode’. Je moet de volgende stappen nemen om de strategie op te slaan:
- Ga naar ‘Details’ linksboven en klik op de knop;
- Maak scherm groter door rechtsboven op ? te klikken;
- Doe de search opnieuw door het klikken op de knop ‘search’;
- Kijk of in het URL-adres de zoekstrategie staat vermeld;
- Sla de URL op met Bookmarks ‘Add bookmark’;
- Ga naar ‘Edit Bookmark’ en hernoem de strategie als ‘CPV-search’ met Bookmark properties;
- Probeer door klikken op Bookmark ‘CPV-search’ of je zoekstrategie goed is opgeslagen.
Opdracht 12. Documenten opslaan, bewerken en printen
Na het zoeken, wil je de standaarduitvoer graag bewerken en printen.
- zet de display mode op ‘Abstract’;
- klik artikelen aan die je wilt bewerken;
- display de geselecteerde artikelen;
- ga naar onderen scherm en zet rolschermen bij Save op PC en text;
- klik op Save;
- save de documenten als plain text op de diskette drive;
- roep deze directory op in Word for Windows.
